Geoanimaties als didactische tool

Het uitleggen voor de klas van een onderwerp, een proces of de samenhang van die dingen blijft toch de kern van het lesgeven. De directe Instructie wordt dat ook wel genoemd. En voor een Aardrijkskunde docent komt daar altijd het een en ander bij kijken zoals de Geografische bril, de ruimtelijke samenhang en ruimtelijke spreiding. 

Een bord tekening ter ondersteuning van de klassikale uitleg is misschien Old Skool maar wel mooi ambachtelijk

Didactiseren
En wat betreft die uitleg ben je als docent in wezen toch altijd op zoek naar zaken als: hoe kan ik dit uitleggen, wat heb ik erbij nodig en hoe bouw ik mijn verhaal op. Kortom altijd aan het didactiseren. En welk lesmateriaal gebruik je dat bij je uitleg past. Het belangrijkste is natuurlijk je bord. Ik heb sinds 1985 de ontwikkeling meegemaakt van het krijtbord, via de OHP naar het Whiteboard en via de “Beamer” (kon je ook projecteren op het diascherm uit 1978 😉 zijn we nu bij het interactieve digibord. Maar welk bord ik ook gebruikte. Altijd op zoek naar het het materiaal waarmee ik de uitleg kon opbouwen en ondersteunen. In het handboek Vakdidactiek Aardrijkskunde staan talloze mooie werkvormen en  manieren van het visualiseren van de lesstof maar we concentreren ons hier nu even op de uitleg zelf, de directe instructie en starten met het klassieke krijtbord.

Van bord naar board
Met behulp van dat klassieke krijtbord kun je al tekenend je verhaal opbouwen, leerlingen laten mee-tekenen en mee-schrijven. Dat is en blijft ambachtelijk één van de sterkste manieren om je directe instructie te ondersteunen bij een vak als Aardrijkskunde. Dat was in 1985 zo en en dat is nog steeds zo . Want je ziet dat het klassieke bordgebruik in de belangstelling blijft, ook bij jonge docenten ( zie ook de Docentengeobronnen : Blogje Bordtekeningen >>>> )  En nu zou je denken dat met de voortgaande ICT ontwikkeling alles vervangen wordt door makkelijke uitleg filmpjes, animaties of tekenfilm toepassingen. Dat hoeft niet. Een aantal Interactieve Geoanimaties laat dat goed zien want daarmee kun het net zoals die bordtekening het verhaal opbouwen.

De Interactieve ITCZ animatie in swf

Interactieve Geoanimaties
De meest gewaardeerde animaties zijn namelijk niet de animaties die werken als een tekenfilm of die met verhaal en uitleg maar dat zijn de Interactieve Geoanimaties waarbij onderdelen, processen aan en uit te klikken zijn. Dus Geoanimaties waarmee je je verhaal en het geografische proces als docent kan opbouwen. Eén van de sterkste animaties uit het Flash tijdperk was wat dat betreft de Pearson ITCZ animatie waarmee je de onderdelen aanklikkend het windsysteem op aarde kan uitleggen.

Een nieuwe generatie Geoanimaties
Helaas zijn die swf (Flash) toepassingen allemaal aan het verdwijnen. Maar dat geeft ook weer gelegenheid voor de ontwikkeling van geheel iets nieuws. Want wat blijkt: Ook in HTML kunnen dit soort interactieve modellen gemaakt worden. Heel langzaam zien we dat er van die nieuwe Geoanimatie bij komen. Zo heeft onze Vlaams collega Bart van Bossuyt een aantal uitstekende animaties gebouwd. Zoals de luchtcirculatie animatie hier rechts getoond.

Maar voorjaar 2021 deed zich de gelegenheid voor om zelf een aantal geoanimaties te ontwikkelen. Namelijk een eigen serie animaties die echt allemaal voldoen aan die toepasbaarheid in de Aardrijkskunde les en die je op een bijeenkomst vakdidactiek kan laten zien als voorbeeld van Directe instructie mbv digitaal lesmateriaal. Dus aan en uitklikbare onderdelen waarbij een Geografisch proces duidelijk wordt. En dit was het uitgangspunt bij het plan voor het Grassroots geoanimatie project.  Een aantal nieuwe Interactieve Geoanimaties die je al aan en uit klikkend kan gebruiken bij de uitleg van een aantal bekende kwesties & processen uit de Aardrijkskunde. En zo is er nu een prachtige opvolger van de ITCZ /Moesson animatie maar zijn er ook nieuwe toepassingen zoals het model van de Demografische Transitie en de Interactieve Geologische kaart van Nederland in het Kwartair. En waarom dan aan/uit klikbare toepassingen? Omdat juist die toepassingen van didactische meerwaarde kunnen zijn bij de uitleg van bepaalde onderwerpen.

De nieuwe versie [2021] van de ITCZ Geoanimatie gebouwd door studio Haverstraat dankzij het Grassroots project

Didactische meerwaarde
Het gebruik van dit soort Interactieve Geoanimatie kan op verschillende manieren je directe instructie ondersteunen. Ik verwijs hierbij met de kopjes naar onderdelen / sleutelbebegrippen uit het Model Directe Instructie van Ebbens en van Ettekoven:

[] Zichtbaarheid van leren/denken : Laag voor laag zet je aan en zo neem je leerlingen niet alleen aan de hand door de denkstappen van je verhaal maar ook neem je ze mee langs de stappen en onderdelen van het Geografisch proces. Zo geef je zelf vorm aan de opbouw van de leerstof.

[] Heldere opbouw Leerstof: Bij de Interactieve kaart Platentektoniek kun je de uitleg opbouwen vanaf de platen, plaatnamen, breuken en dan aardbevingen en vulkanisme toevoegen. Maar je kunt het ook omdraaien door te starten met de spreiding van het vulkanisme op aarde en de uitleg verder op te hangen aan de leervraag “Hoe verklaren we de spreiding van het vulkanisme “op aarde?  Ook zo geef je zelf vorm aan de opbouw van de leerstof maar dan vlieg je aan vanuit een andere hoek.

[] Leerstof op de het juiste niveau aanbieden: Aan de hand van het niveau van de klas kun je zelf bepalen welke opbouw je doet. Zo is het misschien bij de ITCZ animatie voor een Tweede klas voldoende om alles aan te zetten en alleen het verloop van het seizoen te laten zien en daarbij zelfs de ITCZ lijn weg te laten. Terwijl in een bovenbouwklas begin je met een lege kaart en bouw je het systeem stap voor stap op en laat je alle onderdelen van het windsystemen invliegen.

[] Verdere verwerking van de leerstof: Omdat de geoanimaties online staan kun je leerlingen na de klassikale uitleg  bijvoorbeeld met behulp van een werkblad er zelf mee aan de slag laten gaan. Aan de hand van opdrachten en zelf aan en uit klikken. Bij veel processen is het eigenlijk het beste dat leerlingen meetekenen tijdens de uitleg maar ik kan me voorstellen dat dit bij zoiets als het ITCZ model een beetje teveel gevraagd is. Maak dan bijvoorbeeld een werkblad met een serie screenshots van verschillende momenten waarbij leerlingen aantekening moeten maken wat er gebeurt bijv met de wind, waar de itcz ligt, waar de meeste regen valt etc. Of kies zelf een plek  op de kaart. Ik heb dat op die manier een keer gedaan voor Paramaribo. Verbazing alom van de kinderen die daar geboren waren en nu zien hoe die twee regenperiodes veroorzaakt worden

[] Kennis checken en terugkijken: Verschillende Geoanimaties zijn afgelopen jaren opgenomen geweest in You Tube Aardrijkskunde uitleg filmpjes. (zoals deze over de ITCZ van Aardrijkskunde docent Martin Bakker>>> ) Zo kunnen leerlingen het model met de uitleg nog eens terug zien. Een vorm van Flippin the Classroom.

Coronaproof ?
Tenslotte moet even gemeld worden dat de het gebruik van de geoanimaties Coronaproof zijn of in ieder geval goed passen in het huidige onderwijs. De toepassingen staan online en zijn dus altijd bruikbaar en zijn niet OS of Browser afhankelijk.  Het mooie van dit soort krachtig lesmateriaal namelijk is dat je als docent [in opleiding] het kan inzetten voor de klas [fysiek onderwijs] maar dat het ook inzetbaar is bij een online les of een hybride les situatie en dat je een animatie ook kan laten gebruiken bij de verwerking van de stof bijvoorbeeld mbv een opdracht of een werkformulier…. dus als huiswerk of om leerlingen zelf te laten oefenen en de kennis nog eens te laten checken over een bepaald thema.

Zelf doen !
Bart van Bossuyt [die ook veel animaties heeft gebouwd] geeft aan dat wat hem betreft een animatie zonder al te veel technische instructie gebruikt moet kunnen worden door de leerling om zelf verbanden te kunnen leggen. Hij vindt zelf ‘door de leerling’ het belangrijkst. Met een PowerPoint verpruts je nogal vlug het zelf laten ontdekken

Het Demografische Transitiemodel uit het Grassroots project gebouwd door studio Haverstraat waarbij alle onderdelen afzonderlijk aanklikbaar zijn.

 

 

 

Comments are closed.